23. nóvember 2004

Mengunarefni draga úr varpárangri íslenska arnarstofnsins

Ný rannsókn á vegum Náttúrustofu Vesturlands, Háskóla Íslands og Náttúrufræðistofnunar Íslands sýnir að íslenski haförninn er talsvert mengaður af þrávirkum lífrænum efnum.

Örninn hefur verið alfriðaður í rúm 90 ár. Þrátt fyrir það er stofninn aðeins þriðjungur þess sem hann var á 19.öld. Hann er nú að ná sér aftur á strik en vöxturinn er þó mun hægari en í öðrum arnarstofnum í Evrópu. Erlendis hafa víða komið fram vísbendingar um að þrávirk lífræn mengunarefni hafi neikvæð áhrif á frjósemi ýmissa dýrategunda, þ.á.m. mannsins.

Ákveðið var að kanna hvort hægur vöxtur arnarstofnsins gæti að einhverju leyti skýrst af þessum efnum. Í því skyni var safnað fúleggjum arna og efnin mæld í þeim. Fyrstu niðurstöður eru sláandi, því sterk tengsl komu fram á milli varpárangurs einstakra arnarpara og efnastyrks í eggjum þeirra. Egg með háum efnastyrk komu að jafnaði frá arnarsetrum þar sem gengið hafði fremur illa að koma upp ungum á meðan egg með lágum styrk komu frá arnarsetrum þar sem varp hafði gengið vel á síðasta áratug.

Af einstökum efnum fannst mest af afleiðu skordýraeitursins DDT. Bannað hefur verið að nota efnið á Vesturlöndum í um þrjá áratugi og var það á sínum tíma sáralítið notað á Íslandi. Þetta tvennt sýnir annars vegar hversu þrávirk svona efni eru en hins vegar að þau flytjast langar leiðir með haf- og loftstraumum. Efnið er enn í notkun í fátækari löndum hitabeltisins. Þetta efni og önnur þrávirk lífræn mengunarefni valda því t.d. að ísbirnir á Svalbarða eru mjög margir ófrjóir og með veikt ónæmiskerfi. Það og þessar niðurstöður benda því til þess að efnin geti haft neikvæð áhrif á íslensk dýr ofarlega í fæðukeðjunni.

Stofnanirnar munu afla fleiri sýna og rannsaka þetta frekar.